Młodość, nr 05. Wolna Grupa Bukowina – Bukowina [1991]

To zabrzmi dosyć dziwnie ale to też płyta mojej młodości (nadal trwającej) trudno tylko określić kiedy pojawiła się w moim życiu, bo chyba była tam zawsze, na początku nieświadomie i w tle. Można dzięki niej przypominać sobie co można w górach znaleźć i jak tego szukać. Może faktycznie ktoś kto nigdy wcześniej nie znalazł nie zrozumie. Ja znalazłam, rozumiem i mam nadzieję nigdy nie zapomnę.

Oczywiście to też moje piosenki. Bardzo mi się podobają recenzje, które umieściłeś. Pewnie, że napisane trochę "kydryńskim", co nie wszystkim musi się podobać. Ale mnie tak. Po takim tekście właściwie nie wypada już nic więcej dodawać tylko się pod nim podpisać.

Z perspektywy naszej grupy trudno coś sensownego powiedzieć na temat WGB bez podpadania w patos lub egzaltację. Obiektywnie, muzyka i wykonanie na pewno nie są z najwyższej półki, słowa trochę wyższego lotu. Co do płyty WGB wyświechtane słowo kultowy dobrze oddaje czym dla naszego pokolenia jest ta muzyka.

Chyba należy zaklasyfikować słuchanie tej muzyki jako zjawisko socjologiczne bardziej niż artystyczne. Powstanie i popularność nurtu piosenki turystycznej w Polsce jest fenomenem, o ile mi wiadomo, na skalę światową. Samo rozpowszechnianie piosenek z tej grupy metodą z ust do ust , bo przecież nagrań nie było, warte jest dziś zadumy. Jeszcze dziwniejsze jest, że piosenki przekazywane kaskadowo tą drogą nie odbiegały znacznie od oryginałów.

Jak pamiętamy wykonawcy i liczna publiczność spotykali się na wielu giełdach piosenki turystycznej (Szklarska, Yapa, Bazuna), wydawane były śpiewniki. Po każdej giełdzie przepełnieni uczuciem misji co aktywniejsi jej uczestnicy, rozpowszechniali nowe piosenki wśród studenckich turystów.

Piosenka tursytyczna był to spontaniczny, całkowicie wyprany z komercji nurt. Już te dwie cechy zasługują na uwagę. Nie sądzę, aby dzis analogiczne zjawisko miało szanse się pojawić.

Uprawianie (na naszą skromną skalę) tej muzyki wyróżnia i cementuje pokolenie łazików dziś po pięćdziesiące. Cieszę się, że bierze w tym udział także następna generacja. Interesujące, czy ktoś posiadający warsztat naukowy, zajął się zjawiskiem piosenki turystycznej lat 70 i 80.

Ciekawe, że mocno zbliżona w klimacie muzyka Starego Dobrego Małżeństwa mocno mnie drażni. Czy ktoś potrafi to racjonalnie wytłumaczyć.

Wpadłem zdaje się w belferski ton. To silniejsze ode mnie.

OD zasugerował, że „Powstanie i popularność nurtu piosenki turystycznej w Polsce jest fenomenem, o ile mi wiadomo, na skalę światową. … „.

Jeszcze zupełnie niedawno podpisałbym się pod tym postulatem, ale …

Jakiś czas temu, w TVP Kultura widziałem film z Bułatem Okudżawą, w którym m.in. opowiadał o wrażeniu, jakie wywarła na nim pierwsza wizyta w Polsce. Był on poetą w wykonawcą mało znanym w Związku Radzieckim a w Polsce? Zatkało go, kiedy się dowiedział ile jego piosenek przetłumaczono na polski a tłumy „walące” na koncerty zupełnie go zaskoczyły. Tego już na pewno nie wiem, ale wydaje mi się, że pierwsza płyta z piosenkami Okudżawy (nie w jego wykonaniu) została wydana w Polsce, nie w ZSRR.

Dla mnie, osobiście, Okudżawa był niewątpliwie numerem 2 (w nurcie „poetyckim”) w latach 70-tych. Jego ballady wcale nie były o górach czy o drzewach a nie pamiętam, żebym rzadziej słyszał „Puszkina” niż „Majstra biedę”. Sądzę więc, że ten „spontaniczny, całkowicie wyprany z komercji nurt” nie całkiem był „turystyczny” a przynajmniej „nie tylko turystyczny” (może studencki?). Jeśli zaś tak, to podobne fenomeny socjologiczne łatwo odszukać. Jest nim np. „Dylanomania” w USA i w ogóle – swego czasu niezwykle popularny tamże - cały nurt folkowy. Co więcej, były tam także odłamy „studenckie” – Simon & Garfunkel, Don McLean, którego „Vincent” - pomijając dziś już nieco „obciachową” instrumentację – wprost idealnie pasuje do nastroju piosenek WGB. Podobnym zjawiskiem jest - o ile wiem - Paolo Conte we Włoszech oraz, a jakże, boski Leonard i jeszcze bardziej boski Tom Waits.

Tego oczywiście nie wiem na pewno, ale po moim pobycie w Moskwie (w latach 70-tych) odniosłem wrażenie, że podobnym fenomenem socjologicznym, jak u nas piosenka turystyczna, był tam Włodzimierz Wysocki. Zupełnie podobnie, jak WGB, jego piosenki przekazywane były z ust do ust i tak samo - po latach - zyskiwały na wartości i stawały się coraz bardziej kultowe.

Podane przykłady - trochę specjalnie wybrałem polemiczne – to już jednak historia, więc może słusznie OD zauważa, że ... „Nie sądzę, aby dziś analogiczne zjawisko miało szanse się pojawić”. Czyżby?

Do czego więc zaliczyć fenomen Jacka Johnsona, który jest chyba najbardziej „turystyczny” (choć nie górski), z wszystkich, których dotychczas wymieniłem. Na koniec, aby trochę pognębić staruszków, wyciągam z kapelusza … Jaromira Nohawicę – całkiem współczesnego barda, którego fenomen popularności, podobnie jak „naszych”, tych starych, trudno wytłumaczyć inaczej, niż na gruncie socjologicznym.

Co więcej, nie jest to - niestety (a chciałbym) - fenomen wyłącznie polski. W lipcu jechałem sam samochodem ze Śląska do Rzeszowa. Na rogatkach w Balicach „machnęli” na mnie autostopowicze. Chłopak z dziewczyną z monstrualnymi plecakami – trudno było się nie zatrzymać. Okazało się, że są to Czesi z Pragi i podróżują na wschód, czyli do … Moskwy. Autostopem. Pojawiła się u mnie gęsia skórka i włosy mi się trochę zjeżyły, ale udaję, że nic mnie nie dziwi, nie tłumaczę, że to szaleństwo (choć chciałbym) – po prostu jedziemy. Przez Kraków i dalej jedzie się - wiadomo - … trzeba jakoś zabić czas, najlepiej rozmową. Niestety nie jest prawdą, że języki słowiańskie są dla Słowian zrozumiałe. Ja, przez częste kontakty, „rozumiem” trochę czeski czy słowacki a przynajmniej rozróżniam słowa czy zdania, za to moi pasażerowie – nic a nic. Uratowała mnie płyta. Miałem zamiar się popisać i puściłem gościom Jaromira z zamiarem zadania zagadki – kto to? Nic z tego! Nie było zagadki, bo moi pasażerowie, już po pierwszych taktach wiedzieli. Prześpiewaliśmy potem razem wiele piosenek („cuker a kava…”) a z ich reakcji wywnioskowałem, że zachowałem się trochę jak ten Amerykanin, który przyjechał do polski i dumny puszcza płytę Maryli Rodowicz z zamiarem zadziwienia tubylców. Co gorsza pyta – wiecie kto to?

Najprawdopodobniej, jak świat długi i szeroki, człowiek zawsze potrzebował i nadal potrzebuje czegoś więcej niż tylko „rozrywki” (Dody, serialu, teleturnieju). Potrzebuje, co może dziwi, także zadumy i refleksji - jednym słowem … poezji. I, co też może dziwi, jak świat długi i szeroki, zawsze ją jakoś znajdzie.

Dla mnie bomba!

RN
P.S. Muzyka Starego Dobrego Małżeństwa drażni Cię najprawdopodobniej dlatego, że nie samą poezją człowiek żyje. Diabeł siedzi w szczegółach i nawet „głosy i dźwięki gitar chłopców z naszego Puebla” mogą zadecydować o tym, że coś chłoniemy, albo wręcz przeciwnie. Z wiekiem „trawię” coraz więcej, ale … coraz bardziej stanowczo odrzucam to, czego nie trawię. To nie jest racjonalne, ale … jakie przyjemne!

Nie do końca trafnie przywołujesz wielkich bardów Okudżawę, Wysockiego, Cohena, Nohavicę czy Waitsa. To jednak zawodowi artyści. Piosenka poetycka ma prawie zawsze niewielu (za to bardzo oddanych) słuchaczy. Rzadko zjawia się artysta na miarę Dylena czy Brela który jest w stanie zapełnić wielkie sale koncertowe i sprzedać miliony płyt.

Piosenka turystyczna w Polsce to ruch amatorski (najczęsciej aż do bólu). Różnica między tym nurtem a piosenką poetycką, to inna relacja między twórcą a odbiorcą. W piosence poetyckiej, jak w każdym innym gatunku piosenki wykonywanej przez profesjonalistów, to zależność wykonawca - słuchacz.

W piosence turystycznej (może lepiej nazwać ją ogniskową) utwór odłącza się od autora i żyje własnym życiem. Piosenka jest wykonywana przez wielu amatorów, najczęściej nie znających nie tylko nazwiska autora, ale nawet oryginału piosenki.

To zjawisko dotyczy także piosenek Okudżawy i Wysockiego. Ciekawe, że w przypadku piosenek Okudżawy, nie było wątpliwości kto jest ich autorem. Tymczasem o tym, że śpiewa się piosenkę Wysockiego, nie było tak oczywiste. Ja sam dowiedziałem się dopiero po długim czasie, że znani mi dobrze Pograniczniki to właśnie piosenka Wysockiego. Jak wszyscy pamiętamy, płyty Wysockiego i Okudżawy pojawiły się w Polsce w momencie, kiedy piosenki były już dawno śpiewane przy ogniskach.

O znów się mądrzę
OD

Znalazłem w sieci (i kupiłem) książkę Wolna Grupa Bukowina Śpiewnik Źródłowy w opracowaniu Wacława Juszczyszyna wydawnictwa HIT. Zawiera także płytę (na pierwszy rzut ucha identyczną z tą z Pomatonu) i wszystkie znane mi piosenki WGB z nutami chwytami i tekstem piosenek. Ponieważ nasze śpiewniki WGB jakoś się rozpływają w niebycie (aluzja do Romka) może warto sobie taką książkę kupić. Uprzedzając ew. pytania wyjaśniam, że nie mam prowizji od sprzedaży.

W tej samej księgarni interentowej www.emuza.pl kupiłem sobie także podwójny CD Świat wg Nohawicy.

... w niebycie. Śpiewnik już zeskanowany i przygotowany do oddania (jest w plecaku), ale "opracowanie" - bo prymitywne wklejenie zeskanowanych stron do np. Word'a, jakoś mi się nie podoba - zajmie mi jeszcze trochę czasu.

RN
P.S. Ile kosztuje śpiewnik, który odkryłeś? Bo może nie będę się wysilał tylko kupię kilka?