Skip navigation.
Home
Jestem wesoły Romek (?) ...

Vehkleja (est.) lub Miekkailija (fin.) [Szermierz] (2015) *****

Film | Recenzje

Endel Nelis - sędziaSzermierz1.Oscar.jpg„Vehkleja” to film – bajka, ciekawa, wzruszająca i mądra. Wszystko w nim (nastrój, aktorzy, zdjęcia, muzyka) jest na bajecznym wprost poziomie, ale … aż trudno to uwierzyć, niemniej bajeczna jest sama historia Endela Nelisa. Nauczyciela z Haapsalu, niewielkiej nadmorskiej miejscowości na zachodzie Estonii.

Nie wiedzieliście tego na pewno, ale z kilkutysięcznego Haapsalu pochodzi wielu – nie przesadzam – bardzo znanych szermierzy estońskich od lat 50-tych. M. in. Endel Nelis (w filmie nauczyciel) i Aime Piirsalu (w filmie mała Marta). Z Haapsalu pochodzi Nelli Paju (mistrzyni Estonii), Nikolai Novosjolov (mistrz świata 2010, 2013), Hardo Lehis (trener), Helen Nelis-Naukas (trenerka, córka Endela) oraz Sten Priinits (wnuk Endela). Podobno wszyscy mieszkańcy Haapsalu mają dziś w domu florety a w latach 50-tych na pewno było tam 2 razy więcej floretów niż samochodów, lodówek, telewizorów i telefonów razem wziętych. Jak to możliwe?

Nie znamy historii Estonii a szkoda, bo jest ona, szczególnie w XX w., ciekawym przykładem mitologicznej walki Davida z Goliatem, jak w oryginale zakończonej zwycięstwem, ale też okupionej masowymi ofiarami.

Jakimś cudem aresztowania i gułagu uniknął młody Endel Keller, który – mądrze – uciekł z Estonii do Związku Radzieckiego. Tam, pod zmienionym nazwiskiem (matki), skończył studia, zaczął trenować szermierkę i kiedy był już dobrze zapowiadającym się florecistą … teczki, dotychczas cicho siedzące w radzieckim IPN, ugryzły go w dupę. Rada na to była jedna – uciekać i to jak najdalej, najlepiej do miejsca, o którym nikt nie wie i … nie wychylać się. Haapsalu wydawało się do tego najodpowiedniejsze, więc Endel zawiesił floret na kołku i został … nauczycielem WF-u.

Szermierz4.800b.jpgSzermierz3.800a.jpgW efekcie radzieckiej eksterminacji Estończyków, mniej więcej połowa dzieci w Haapsalu nie miała ojców (a nie zginęli oni na wojnie) i nie dziwi, że większość z nich … stale oczekiwała „jakiegoś taty”. Kiedy zanudzony na śmierć nowy nauczyciel ogłosił, że będą trenować szermierkę, choć prawie nikt nie wiedział, co to właściwie jest …. zgłosiła się cała szkoła. Tak się zaczęło.

"Bracie, powiedział przyjaciel z Leningradu, kiedy dowiedział się o naszej szkole, przecież broń jest tak ciężka, że te dzieci nie podniosą jej nawet obiema rękami. Endel roześmiał się na to i powiedział, że uczymy się techniki za pomocą patyczków", opowiadała po latach Piirsalu.

Drogę od patyczków do elektrycznych kamizelek i floretów świetnie pokazuje film i, przy okazji, tłumaczy – co odebrałem jako interesująca przenośnię – na czym polega prawdziwy „fechtunek”. Na bezszelestnym skradaniu się do przeciwnika, bezustannym zwodzeniu, szybkich, niezauważalnie wyprowadzanych cięciach a wszystko bez krzyków, szurania nogami i tupania. Cicho, spokojnie, i … skutecznie.

"The Fencer" - Trailer

Szermierz5.Marta.jpgSzermierz6.Patyczki.jpgNiestety, jak wcześniej – widocznie tak już miał – Endel znowu się wychylił i szkoła w Haapsalu dostała zaproszenie na „wszechradziecki” turniej młodzieżowy w … Leningradzie. Łatwo się domyślić, że Endel, zmęczony już wieloletnim ukrywaniem się i ucieczką, zdecydował się jednak na wyjazd i „zafundował” dzieciom kilka najpiękniejszych dni w ich życiu. Z Leningradu już nie wrócił.

Szczęśliwie – dla Endela i dzieci z Haapsalu – był już rok 1952 a po śmierci Stalina (1953) gułagi, może nie od razu, ale dość szybko „odchudzono” i Endela wypuszczono, pewnie w ramach którejś – tam „pierestrojki”.

Ładne to wszystko bardzo. Chłodne zimowe plenery w połączeniu z silnymi, za to niezwykle oszczędnie okazywanymi emocjami, bezustanną huśtawką nastrojów strach – ulga (Po mnie? Jeszcze nie!), nieprawdopodobnym optymizmem i nieomal nabożną sumiennością uczniów – to mieszanka bardzo trudna do opanowania. Reżyserowi, Klausowi Härö, udało się jednak, w czym z pewnością pomogli mu Märt Avandi w roli wycofanego twardziela Endela, czarująca Liisa Koppel w roli Marty oraz Gert Wilden Jr., autor stonowanego, nieomal niezauważalnego, muzycznego tła i Tuomo Hutri, autor pięknych, dyskretnych zdjęć. Nie wiem, dlaczego film nie dostał Oskara, więc ja daję mu pięć gwiazdek.

Uwaga! Film jest międzynarodowej produkcji, więc znajdziecie go pod wieloma tytułami: Vehkleja (est.), Miekkailija (fin.), „Die Kinder des Fechters” oraz „The Fencer” a ponieważ filmy o przyjaźni, odpowiedzialności i niekrzykliwym bohaterstwie są już dziś rzadkością, polecam „Szermierza” do obowiązkowego oglądania.

Vehkleja [Szermierz] (2015)

Reżyseria: Klaus Härö.
Scenariusz: Anna Heinämaa.
Muzyka: Gert Wilden Jr.
Zdjęcia: Tuomo Hutri.
Grają:

  • Märt Avandi – Endel.
  • Kirill Käro – Aleksei, przyjaciel z Leningradu.
  • Liisa Koppel – Marta.
  • Joonas Koff – Jaan.
  • Ursula Ratasepp – Kadri, nauczycielka.
  • Lembit Ulfsak – Dziadek Jaan'a.
  • Kai Nordberg – Sędzina (na planszy).